Nguyên tắc đa phân là gì?

Đáp án ngắn: Nguyên tắc đa phân là nguyên tắc cấu tạo của đại phân tử sinh học, theo đó phân tử được tạo thành từ nhiều đơn phân (monome) liên kết với nhau bằng liên kết cộng hóa trị thành một chuỗi dài (pôlime).

Lời giải chi tiết

Nhiều đại phân tử sinh học trong tế bào (prôtêin, axit nuclêic, một số pôlisaccarit) có kích thước và khối lượng rất lớn. Thay vì tổng hợp thành một khối duy nhất, tế bào lắp ráp chúng từ những đơn vị cấu trúc nhỏ hơn gọi là đơn phân. Các đơn phân nối tiếp nhau bằng liên kết cộng hóa trị theo một trật tự nhất định, tạo thành phân tử lớn gọi là đa phân (pôlime). Đó là nguyên tắc đa phân.

Ví dụ:

• Prôtêin cấu tạo từ đơn phân là axit amin, liên kết bằng liên kết peptit.
• ADN, ARN cấu tạo từ đơn phân là nuclêôtit, liên kết bằng liên kết phôtphođieste.
• Tinh bột, xenlulôzơ cấu tạo từ đơn phân là glucôzơ, liên kết bằng liên kết glicôzit.

Số lượng, thành phần và trật tự sắp xếp khác nhau của các đơn phân tạo nên tính đa dạng và đặc thù của các đại phân tử sinh học. Lưu ý: không phải mọi đại phân tử sinh học đều theo nguyên tắc đa phân — ví dụ lipit không được cấu tạo từ các đơn phân lặp lại theo kiểu này.

Kiến thức cần nhớ

Các đại phân tử theo nguyên tắc đa phân và đơn phân tương ứng:

• Prôtêin ← axit amin
• ADN, ARN ← nuclêôtit
• Tinh bột, glicôgen, xenlulôzơ ← glucôzơ

Liên kết giữa các đơn phân là liên kết cộng hóa trị (peptit, phôtphođieste, glicôzit tùy loại phân tử).

Lỗi thường gặp

• Nhầm nguyên tắc đa phân với nguyên tắc bổ sung (nguyên tắc bổ sung chỉ nói về cặp bazơ A-T/A-U, G-X trong axit nuclêic).
• Chỉ nhớ ADN, ARN mà quên prôtêin và pôlisaccarit cũng cấu tạo theo nguyên tắc đa phân.
• Hiểu nhầm mọi đại phân tử sinh học (kể cả lipit) đều theo nguyên tắc đa phân, trong khi lipit không có cấu trúc đơn phân lặp lại điển hình.

Bài tập tương tự

Bài tập tương tự: Vì sao prôtêin và ADN đều cấu tạo theo nguyên tắc đa phân nhưng lại đa dạng và đặc thù cho từng loài?
Đáp số ngắn: Do số lượng, thành phần và trật tự sắp xếp các đơn phân (axit amin hoặc nuclêôtit) khác nhau giữa các phân tử, tạo nên sự đa dạng và đặc thù riêng.